Historia polskich motocykli, warto pamiętać o korzeniach!

  

Lech 1929r.

To polski motocykl produkowany w Opalenicy w latach 1929-1932 z silnikiem dwucylindrowym o pojemności około 500 cm³. Pierwszy polski motocykl.

Dane techniczne - model 1929

• Silnik - dwucylindrowy w układzie widlastym, czterosuwowy, dolnozaworowy, napędzał koło tylne za pomocą łańcucha
• Średnica cylindra x skok tłoka/pojemność skokowa - 64 x 78 mm/500 cm3
• Moc - 5 KM (3,7 kW)
• Skrzynia biegów - o 3 przełożeniach, sterowana ręcznie
• Zapłon - iskrownikowy
• Rama - rurowa, pojedyncza, dwie belki górne: nad - i podzbiornikowa
• Zawieszenie przednie - widelec trapezowy, resorowany 2 sprężynami płaskimi, z amortyzatorem skoku
• Zawieszenie tylne - sztywne
• Hamulce mechaniczne - ręczny i nożny na tylne koło (taśmowy i szczękowy)
• Prędkość maksymalna - około 75 km/h

Sokół 1934r.

Sokół - nazwa polskich motocykli produkowanych w latach 1934-1939 w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż) w Warszawie, oraz w latach 1947-1950 w Państwowych Zakładach Samochodowych nr 2 w Warszawie – tylko Sokół 125. Nazwa ta pojawiła się po raz pierwszy dla oznaczenia motocykla turystycznego Sokół 600 RT, następnie w 1936 nazwano tak produkowany już ciężki motocykl CWS M111. Motocykle Sokół 1000 i 600 były najbardziej znanymi polskimi motocyklami przed wojną, stanowiły etatowe wyposażenie wojska. Tuż przed wojną wprowadzono jeszcze model Sokół 200, wyprodukowany w nielicznej serii.

 SM 98 - 1937r

SM 98 – polski motocykl jednoosobowy produkowany w latach 1937 - 1939 w wytwórni SM Stefana Malcherka w Poznaniu. Konstrukcja powstała w oparciu o wcześniejsze doświadczenie zdobyte w produkcji rowerów i motorowerów oraz przy budowie prototypu sportowego motocykla o pojemności silnika 500 cm³. W motocyklu zastosowano silnik własnej produkcji początkowo przeznaczony do napędu kajaków.

Dane techniczne

• Rama pojedyncza, rurowa, zamknięta,
• Zawieszenie przednie na widelcu trapezowym,
• Zawieszenie tylne sztywne, siodło jednoosobowe z amortyzacją,
• Silnik SM 98, jednocylindrowy, dwusuwowy, o pojemności skokowej 97,7 cm³,
• Moc 3 KM przy 3500 obr./min.,
• Sprzęgło wielotarczowe, mokre,
• Skrzynka biegów o dwu przełożeniach z ręcznym sterowaniem,
• Prędkość maksymalna: ok. 60 km/h
• Zużycie paliwa: 2,5 l/100 km

 

MOJ 130 1937r.

MOJ 130 to polski motocykl z lat 1937-1939, wyprodukowany w Fabryce Maszyn oraz Odlewni Żelaza i Metali w Katowicach. Konstrukcja opracowana przez inż. Karola Zubera.

Dane techniczno-eksploatacyjne

• Silnik: jednocylindrowy, dwusuwowy, zblokowany ze skrzynią biegów
• Pojemność skokowa: 128,2 cm³.
• Stopień sprężania: 5,5:1.
• Moc maksymalna: 3,5 KM przy 3500 obr. / min.
• Sprzęgło: mokre, wielotarczowe.
• Skrzynia biegów: o 2 przełożeniach, sterowana nożnie.
• Rama: podwójna, zamknięta, tłoczona z blachy stalowej.
• Zawieszenie przednie: tłoczony widelec trapezowy z ciernym amortyzatorem.
• Zawieszenie tylne: sztywne.
• Hamulce: szczękowe mechaniczne. Ręczny na koło przednie, nożny na koło tylne.
• Masa własna: około 70 kg.
• Zużycie paliwa: 2,5 l / 100 km.
• Prędkość maksymalna: 65 km/h.

Perkun 98 - 1938r.

Perkun 98 to polski motocykl z lat 1938-1939 z Towarzystwa Fabryki Motorów "PERKUN" S.A. w Warszawie.
Motocykl został skonstruowany przez inżynierów z TFM „PERKUN" S.A. i produkowany był do roku 1939.

Dane techniczno-eksploatacyjne

• Silnik: jednocylindrowy, dwusuwowy.
• Pojemność skokowa: 98 cm³
• Stopień sprężania: 5:1.
• Moc maksymalna: 3 KM przy 3000 obr. / min.
• Sprzęgło: mokre, jednotarczowe.
• Skrzynia biegów: o trzech przełożeniach, sterowana ręcznie.
• Rama: rurowa, pojedyncza, zamknięta.
• Zawieszenie przednie: widelec trapezowy.
• Zawieszenie tylne: sztywne.
• Hamulce: szczękowe mechaniczne. Ręczny na koło przednie, nożny na koło tylne.
• Masa własna: około 70 kg.
• Zużycie paliwa: 2,5 l / 100 km.
• Prędkość maksymalna: 70 km/h.

SHL 1938r.

SHL – marka motocykli produkowanych początkowo w Hucie Ludwików, następnie KZWM Polmo-SHL w Kielcach od roku 1938 do 1970.

Historia

Pierwszy model motocykla SHL, produkowany w latach 1938-1939, opracowany został przez inż. Rafała Ekielskiego w oparciu o brytyjski silnik Villiers 98 cm³, produkcję którego uruchomiono na podstawie umowy licencyjnej. Podwozie SHL 98 skonstruowane było z kształtowników tłoczonych z blachy łączonych śrubami z elementami odlewanymi. Motocykli tych wyprodukowano ok. 2 tys.
Po zakończeniu II wojny światowej postanowiono wznowić w Kielcach produkcję motocykli. W roku 1947 skonstruowano prototyp motocykla SHL 125 – M02 według własnego projektu, opartego na wzmocnionej konstrukcji ramy przedwojennej oraz krajowym silniku S01 o pojemności 125 cm³ (opracowanym w 1946 r. przez Centralne Biuro Techniczne na bazie niemieckiego DKW RT125 dla motocykla Sokół 125 – M01 produkowanego w Warszawie). Model ten wprowadzony został do seryjnej produkcji w roku 1948. Po wyprodukowaniu ok. 200 szt., w ramach unifikacji z Sokołem 125 zastąpiony został przez SHL M03 (350 szt.), a od roku 1949 przez SHL M04 (15,5 tys.szt.).

W tym okresie w Wydziale Doświadczalnym Kieleckich Zakładów Wyrobów Metalowych (od 1948 r. nowa nazwa Huty Ludwików) pod kierunkiem Jerzego Jankowskiego konstruowano również motocykle sportowe: wyścigowe i rajdowe. W jednym z modeli – RJ2 po raz pierwszy zastosowano w motocyklu polskiej konstrukcji widelec teleskopowy i tylne zawieszenie na suwakach. Niestety, do naszych czasów nie zachował się oficjalnie żaden z motocykli RJ2 W roku 1952 produkcja motocykli została przeniesiona z KZWM do Warszawskiej Fabryki Motocykli, gdzie do 1953/1954 r. pod znakiem SHL produkowano model przejściowy M05 wyposażony w w/w widelec. Motocykle z przełomu 1953/1954 roku wyposażone były w widelec teleskopowy lub trapezowy (wykorzystywano stare zapasy). Niektóre motocykle przejściowe mają nabite na tabliczce znamionowej M04 przekreślone na M05.
Produkcja motocykli powróciła do kieleckiej fabryki w 1958 r., wraz z modelem SHL M06U z silnikiem S06 o pojemności 150 cm³. Produkcję tej wersji zastąpiono w 1959 r. przez wersję M06T z nowocześniejszym zawieszeniem przednim na wahaczu pchanym, którą produkowano do 1961 r.
W maju 1961 r. do seryjnej produkcji wprowadzono model SHL M11, który był pierwszym polskim jednośladem z silnikiem 175 cm³. Oprócz nowego silnika S32, wprowadzono takie nowości, jak: zamek kierownicy, tylny bagażnik, cygarowy tłumik, czy też sprzęgło z centralną sprężyną dociskową. Konstrukcja była cały czas modernizowana. W latach 1967-1968 produkowano ponadto ulepszoną wersję M11W, z nowym silnikiem W-2A Wiatr.
Modele M11 i M11W były produkowane także w wersji eksportowej – „Lux”. Sprzedawano ją m.in. w Stanach Zjednoczonych oraz w Indiach, które w 1963 r. zakupiły licencje na produkcję modelu M11 (produkcję zakończono w 2005 r.). W Indiach motocykl produkowany był pod marką Rajdoot.
W sierpniu 1968 r. wprowadzono do produkcji całkowicie nową konstrukcję. Był to motocykl SHL M17 „Gazela” z silnikiem 175 cm³, powstały częściowo jako rozwinięcie prototypowych konstrukcji M14 i M16 opracowywanych w latach wcześniejszych kolejno przez SFM i WFM. Model ten był produkowany w latach 1968-1970 jako ostatni ze znakiem SHL.

Produkowane modele

M02, M03, M04, RJ1, WJ1, RJ2, WJ2, M05, M06U, M06T, M11, M11S, M11LUX, M11LUX2, 175B, M11W, M11W LUX, M17 GAZELA, 175R

 

Podkowa 98 - 1939r.

Podkowa 98 – polski motocykl małolitrażowy, produkowany w roku 1939 przez Zakłady Przemysłowe „Podkowa" S.A. koło Legionowa.

Historia

W drugiej połowie lat 30. kilka krajowych wytwórni rozpoczęło produkcję motocykli małolitrażowych, zwanych popularnie "setkami". Pojazdy tego typu były tanie, ekonomiczne i dość wytrzymałe, a przy tym zwolnione z opłat podatku drogowego. Do ich prowadzenia nie było wymagane posiadanie prawa jazdy.
Założona w roku 1921 Fabryka "Podkowa" produkowała niewielkie wyroby żelazne. Specjalizowała się w hacelach, co znalazło odbicie w nazwie zakładu, która w latach 20. brzmiała Pierwsza Polska Fabryka Haceli "Podkowa" Sp. z o.o.
Przygotowania do produkcji pojazdów mechanicznych prowadzone były od roku 1937, jednak dopiero w ostatnich miesiącach 1938 roku zawarto porozumienie z zakładami Villers Motor Comp. w Wolverhampton. Motocykl został skonstruowany przez inżyniera A. Skalskiego, na podstawie wykupionej licencji angielskiego motocykla Baker (James). "Podkowa" była wzorowana na rozwiązaniach technicznych angielskiego motocykla, zaś istotne podkreślenie tego związku stanowił silnik firmy Villiers. Kilka próbnych motocykli poddano wszechstronnym badaniom terenowo-drogowym, a produkcję seryjną rozpoczęto w końcu stycznia 1939 roku. Do czasu zakończenia produkcji w sierpniu 1939 roku powstało ok. 120-130 motocyklów "Podkowa". Do czasów dzisiejszych przetrwało ich 21.

Dane techniczno-eksploatacyjne

• Silnik: Villiers 9D Unit 98, jednocylindrowy, dwusuwowy (produkcji firmy The Villiers Engineering Co.)
• Pojemność skokowa: 98 cm³.
• Stopień sprężania: 5:1.
• Moc maksymalna: 3 KM przy 3000 obr./min.
• Sprzęgło: mokre, jednotarczowe.
• Skrzynia biegów: o trzech przełożeniach, sterowana ręcznie.
• Rama: rurowa, pojedyncza, zamknięta.
• Zawieszenie przednie: widelec trapezowy.
• Zawieszenie tylne: sztywne.
• Hamulce: szczękowe mechaniczne. Ręczny na koło przednie, nożny na koło tylne.
• Masa własna: około 70 kg.
• Zużycie paliwa: 2-2,5 l/100 km.
• Prędkość maksymalna: 65 km/h.

 

Motocykl GAD 250 1952 r.

To motocykl sportowy opracowany i wykonany w warsztatach doświadczalnych PZM w Warszawie. Prace nad tym motocyklem rozpoczęto w 1952 r. Do budowy wykorzystano podwozie czeskiej Jawy 350 typ 18, natomiast silnik był konstrukcją inż. Stefana Gajęckiego. Był to silnik projektowany do łodzi wyścigowych. Układ korbowo-tłokowy silnika Gad 250 połączono z kadłubem silnika Jawy. Silnik chłodzony był cieczą, a jego moc wynosiła około 11,7KW (16KM). Zespolony był z wielotarczowym sprzęgłem mokrym i czterobiegową skrzynią biegów. Napęd przenoszony był łańcuchem.

Pojazd wykorzystano jesienią 1953 r. pod Warszawą do pierwszej po wojnie próbie bicia rekordu Polski.

WFM 1954r.

WFM – polski motocykl popularny produkowany przez Warszawską Fabrykę Motocykli w latach 1954-1966. Wyróżniał się prostą i tanią konstrukcją. Odporny na ciężkie warunki eksploatacji i łatwy do samodzielnej naprawy. Doskonale sprawdzał się w warunkach wiejskich na polnych drogach, często przeciążany. Ze względu na słaby silnik niezbyt nadawał się do dalekiej turystyki.
Konstrukcja motocykla oznaczona M06 opracowana została w 1952 roku przez Dział Motocykli BKPMot. jako następca produkowanych przez warszawską wytwórnię motocykli SHL M04 i M05. Pierwotną konstrukcję z pojedynczą ramą, nowym silnikiem S02, amortyzatorami z tłumieniem olejowym, progresywnymi sprężynami w widelcu teleskopowym oraz akumulatorem w instalacji elektrycznej uznano wówczas za zbyt drogą i skomplikowaną dla motocykla popularnego. W 1953 roku opracowano więc uproszczona wersję M06 na podwójnej ramie spawanej z ceowników blaszanych, z dotychczasowym silnikiem S01 o nieco podwyższonej mocy. Wprowadzono jednak amortyzowane zawieszenie tylnego koła na wahaczu oraz widelec teleskopowy, tyle że w również uproszczonej wersji bez tłumienia, konstrukcja widelca była oparta o stosowany wcześniej w SHL M05. M.in. dzięki uproszczeniom możliwe okazało się szybkie uruchomienie produkcji i już w grudniu 1954 wytwórnię opuściła seria informacyjna motocykli WFM M06.

SFM Junak - 1956r.

SFM Junak – polski motocykl, produkowany przez Szczecińską Fabrykę Motocykli w latach 1956-1965. Był najcięższym motocyklem oraz jedynym motocyklem z silnikiem czterosuwowym produkowanym w PRL.

Junak model M07 – dane techniczne

Konstruktorzy: inż. Karol Wójcicki, inż. Stefan Poraziński
Lata produkcji: 1956-1959

• Silnik: jednocylindrowy, czterosuwowy, górnozaworowy.
• Pojemność skokowa: 349 cm³.
• Stopień sprężania: 7:1.
• Moc maksymalna: 17 KM przy 5500 obr./min.
• Sprzęgło: mokre, wielotarczowe.
• Skrzynia biegów: o czterech przełożeniach, sterowana nożnie.
• Rama: kołyskowa, podwójna, zamknięta.
• Zawieszenie przednie: teleskopowe, z tłumieniem olejowym.
• Zawieszenie tylne: wahacz wleczony, amortyzatory z tłumieniem olejowym.
• Hamulce: szczękowe mechaniczne, przedni ręczny, tylny nożny.
• Ciężar własny motocykla bez paliwa i wyposażenia: 170 kg.
• Zużycie paliwa: 3,5 – 4 l/ 100 km.
• Szybkość maksymalna: 115 km/godz.

SFM M14 Iskra - 1964r.

SFM M14 Iskra – opracowany w Szczecińskiej Fabryce Motocykli model motocykla turystycznego, mającego być następcą popularnego „Junaka”. Pojazd nie wszedł do produkcji seryjnej.

Historia

Na początku lat sześćdziesiątych XX w. zaczął gwałtownie spadać popyt na motocykle „Junak”. Spowodowane to było głównie ich wysoką ceną („Junak” był ok. trzy razy droższy od popularnej „wuefemki”). Pomimo obniżenia ceny (z 24 do 20 tysięcy zł) sprzedaż „Junaka” nie wzrastała, postanowiono więc opracować zupełnie nowy model o nowoczesnej sylwetce i dobrych osiągach. Model otrzymał oznaczenie M14 i przydomek „Iskra” który miał podkreślać zrywność i szybkość pojazdu.
Nadwozie opracowano w Szczecińskiej Fabryce Motocykli we współpracy z warszawskim Instytutem Wzornictwa Przemysłowego. Zgodnie z panującą wówczas modą, nadwozie motocykla zostało w znacznym stopniu obudowane osłonami co upodabniało go nieco do skutera, jednak przy zachowaniu dobrych osiągów (projektowana prędkość maksymalna wynosiła 140 km/h).
Konstrukcji silnika podjęły się łódzkie Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego. Miała być to dwucylindrowa, czterosuwowa jednostka napędowa o zakładanej maksymalnej mocy 22-26 KM. Przygotowane zostały trzy projekty wstępne, z których do dalszych prac wybrano projekt silnika oznaczony symbolem S132 LO autorstwa inż. Leszka Ornafa. W silniku tym zastosowano szereg nowatorskich rozwiązań wzorowanych na ówczesnych silnikach europejskich i japońskich, m.in. kształt komór spalania zbliżony do zastosowanych w późniejszych latach w motocyklach Honda i konstrukcja wału korbowego z przeciwciężarem umieszczonym centralnie, umożliwiająca łatwe i tanie wykonanie napraw. Założeniem konstruktora było, by wykorzystując większość elementów silnika S132 można było wprowadzić do produkcji jednostki jednocylindrowe o pojemności 175 cm³, a także czterocylindrowe, do zastosowania w samochodach. Temu celowi m.in. miało służyć zastosowanie dwu identycznych głowic i dwu identycznych cylindrów. Równocześnie przygotowano też konstrukcyjnie wariant silnika oznaczony S132 LO2, różniący się m.in. umieszczeniem sprzęgła na czopie wału korbowego, a także umożliwiający zamontowanie w motocyklu w taki sposób, by oś koła łańcuchowego pokrywała się z osią łożyskowania wahacza. W 1964 roku zmontowane zostały dwa prototypowe egzemplarze silnika S132 LO, do przeprowadzenia prób prototypów jednak nie doszło. W związku z decyzją o zaprzestaniu produkcji motocykli w Szczecińskiej Fabryce Motocykli dalsze prace nad silnikami wstrzymano.
Łącznie wykonano trzy egzemplarze motocykla „Iskra” (w dwóch zainstalowano silniki od „emzetki”, w trzecim – model wymiarowy – atrapę silnika opracowywanego w Łodzi). Produkcji seryjnej nie podjęto.
Prototyp motocykla M14 „Iskra” znajduje się w Muzeum Techniki i Komunikacji w Szczecinie.

Charakterystyka techniczna wg dokumentacji

• silnik projektowany: czterosuwowy, górnozaworowy OHC, dwucylindrowy, rzędowy, z zapłonem iskrowym, chłodzony powietrzem,
• pojemność skokowa: 350 cm³
• średnica cylindra: 62 mm, skok tłoka: 58 mm
• stopień sprężania: 8,5:1 – 9:1
• moc maksymalna: 21 KM/6000 obr./min – 26 KM/7000 obr./min.
• maksymalny moment obrotowy: 32 Nm przy 3200 do 4200 obr./min.
• sprzęgło: czterotarczowe, mokre, ze sprężyną centralną
• skrzynia biegów: czterobiegowa
• masa zespołu napędowego ok. 47 kg
• hamulce: mechaniczne, bębnowe, pełnopiastowe
• zawieszenie przednie: wahacz pchany z hydraulicznymi amortyzatorami teleskopowymi
• zawieszenie tylne: wahacz wleczony z hydraulicznymi amortyzatorami teleskopowymi
• masa: 140 kg
• pojemność baku: 13 l
• prędkość maksymalna: 140 km/h (projektowana)